Morgunblaðið, föstudaginn 12. nóvember, 2004
Höfundar: Jónas Árnason og Jón Múli Árnason. Leikstjóri: Helga Braga Jónsdóttir. Tónlistarstjóri: Flosi Einarsson. Danshöfundur: Jóhanna Árnadóttir. Lýsing: Hlynur Eggertsson. Búningar: Steinunn Björndóttir. Grafík: Garðar Jónsson. Sýning í Bíóhöllinni, 5. nóvember 2004.
LEIKRIT Jónasar Árnasonar lifa með þjóðinni enda ekki skrýtið þar sem í þeim er tekið á þjóðareðlinu á gamansaman hátt og alltaf með ádeilu í bland. Fyrr í haust frumsýndi Leikfélag Hveragerðis Þið munið hann Jörund og nú er það Járnhausinn á Skaganum sem er sýndur með glæsibrag. Verk Jónasar eru misjöfn en vel gerð, með lifandi persónusköpun og síðast en ekki síst eru þau skreytt með vel ortum kvæðum. Við flest verka Jónasar er tónlistin eftir Jón Múla og hún ekki af verri endanum.
Járnhausinn var fyrsta sýning Skagaleikflokksins sem heldur nú upp á þrjátíu ára afmælið með því að setja verkið upp aftur. Leikflokkurinn fékk Helgu Brögu Jónsdóttur til að leikstýra en hún lék einmitt sitt fyrsta hlutverk með flokknum en það var Lína Langsokkur í uppfærslu 1979 eins og kemur fram í stórglæsilegu afmælisriti sem er gefið út í tengslum við sýninguna. Þar kemur fram að Járnhausinn sjálfur er verndari félagsins og er það vel til fundið. Jónas Árnason tengdist Skagaleikflokknum og lék með þeim og ómetanlegur sá heiður sem minningu hans er sýnd. Járnhausinn er kannski ekki besta verk þeirra bræðra en gott engu að síður. Það fjallar um uppgang síldarspekúlants í litlu plássi, um græðgina í að byggja verksmiðju með erlendu fjármagni, um áhrifagirni og skammtíma gróðahyggju bæjaryfirvalda og verkafólks sem lætur blekkjast af miðilsfundum og erfiða baráttu bænda gegn sölu landsins auk þess sem ástin kraumar. Verkið er ekki síður viðeigandi nú en fyrir þremur áratugum og tekst hópnum vel að koma ádeilunni til skila. Það er því mikill óþarfi og sýningunni til vansa að setja inn nútímalegar talmálssetningar og vísa til samtímans eins og með Grundartangaverksmiðjunni. Tónlistin í verkinu er alveg dásamleg og ljómandi vel flutt en þarna eru sígild lög eins og Undir Stórasteini, Án þín og Aukavinna auk margra annarra kunnuglegra. Mikið er um skemmtileg dansatriði í sýningunni og augljóst að danshöfundur og leikstjóri hafa unnið vel saman. Lifandi tónlist er flutt af fjögurra manna hljómsveit á sviðinu og gefur það skemmtilegan blæ. Leikmyndin er mjög einföld í sniðum, nokkrar síldartunnur og kassar en tölvumyndum og ljósmyndum er varpað á vegg til að sýna bakgrunninn. Leikararnir eru tuttugu og þrír og hefur Helga Braga haft góða tilfinningu fyrir rýminu sem er vel nýtt. Sýningin rennur mjög vel og aldrei dauður punktur auk þess sem lýsingin er prýðilega gerð.
Nokkrar eftirminnilegar persónur eru í sýningunni en Helga Braga hefur unnið einna best og nákvæmast með persónusköpun. Það var gaman að sjá Garðar Geir Sigurgeirsson rúlla upp hinum sjálfumglaða og yfirborðslega Eyvindi grúti og Steingrímur Guðjónsson naut sín vel í hlutverki ruglaða prestsins. Þórdís Ingibjartsdóttir var einkar örugg og söng vel í hlutverki Gullu Maju og Valgeir Sigurðsson var afar sannfærandi sem gleði- og gáfumaðurinn Páll Sveinsson stud. theol. Bóndinn Vala rauða var mjög vel leikin af Erlu Gunnarsdóttur og greinilegt hvernig leikstjórinn hefur ýtt henni út á ystu nöf í tröllslegum háttum kerlingarinnar. Sama hugrekki leikstjórans mátti greina í vinnu hennar með Sóleyju Bergmann Kjartansdóttur sem var að leika sitt fyrsta hlutverk þótt ótrúlegt sé. Hún lék ritstjórann Andreu en sú leið var farin að breyta karlhlutverkum ritstjórans og bæjarstjórans í kvenhlutverk. Sóley glansaði í hlutverki sínu; einkum þegar trúðsleikurinn var upp á sitt besta, án þess þó að fara nokkurn tíma út úr hinni fínlegu snobbkerlingu. Sóley og Garðar voru auk þess óborganlegt par. Ég óska Skagaleikflokknum til hamingju með góða afmælissýningu og augljóst að leikfélagið getur hlakkað til framtíðar með svo efnilega leikara og sterkt fólk sem stendur að starfseminni.
- Hrund Ólafsdóttir
